Pożyczka od wspólnika. Czy wspólnik może pożyczyć pieniądze swojej spółce?

Pożyczka od wspólnika to jeden z najszybszych sposobów dofinansowania spółki z o.o., zwłaszcza gdy kredyt bankowy nie da się uruchomić na czas albo bank w ogóle odmawia finansowania młodej firmie. Mechanizm jest prosty i korzystny podatkowo – ale tylko wtedy, gdy dopilnujesz kilku szczegółów formalnych. Błędy w tym obszarze najczęściej dotyczą nie samej możliwości udzielenia pożyczki, tylko oprocentowania, formy umowy i zgód korporacyjnych.

Z tego artykułu dowiesz się:

• Czy wspólnik może legalnie pożyczyć pieniądze własnej spółce i w jakiej formie?
• Dlaczego taka pożyczka jest zwolniona z PCC i jaki warunek trzeba spełnić?
• Jak ustalić rynkowe oprocentowanie, żeby nie narazić się na korektę przez urząd skarbowy?
• Kiedy potrzebna jest zgoda zgromadzenia wspólników na taką umowę?
• Co się dzieje podatkowo, jeśli spółka nie odda pożyczki?

Dlaczego pożyczka od wspólnika jest zwolniona z PCC?

Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych przewiduje szczególne zwolnienie dla pożyczek udzielanych przez wspólnika lub akcjonariusza spółce kapitałowej – wynika ono z art. 9 pkt 10 lit. i ustawy o PCC. Spółka z o.o. jest spółką kapitałową, więc pożyczka od jej wspólnika korzysta z tego zwolnienia. W praktyce oznacza to, że spółka nie płaci podatku PCC od kwoty pożyczki i nie musi składać deklaracji PCC-3 wyłącznie z tego tytułu.

Zwolnienie dotyczy wyłącznie spółek kapitałowych. Jeśli prowadzisz spółkę komandytową, zwolnienie nie ma zastosowania, bo spółka komandytowa jest spółką osobową na gruncie ustawy o PCC – nawet jeśli od kilku lat jest podatnikiem CIT. Warto o tym pamiętać, jeśli oprócz spółki z o.o. masz też udziały w spółce osobowej.

Jeden warunek formalny decyduje o bezpieczeństwie zwolnienia: dla kwot powyżej 1000 zł umowa pożyczki musi mieć formę pisemną. Dokumenty powinny też jednoznacznie wskazywać wspólnika jako pożyczkodawcę, a przepływy pieniężne muszą być zgodne z treścią umowy – rozbieżność między tym, co mówi umowa, a tym, co pokazuje wyciąg bankowy, to prosta droga do zakwestionowania całej konstrukcji przez urząd.

Jak ustalić rynkowe oprocentowanie pożyczki?

Wspólnik i spółka są podmiotami powiązanymi w rozumieniu przepisów podatkowych, więc warunki transakcji między nimi muszą mieć charakter rynkowy. Dotyczy to również oprocentowania pożyczki – zbyt niskie albo zbyt wysokie w stosunku do warunków rynkowych oprocentowanie pozwala urzędowi skarbowemu skorygować przychód którejkolwiek ze stron.

Wartość rynkową odsetek ustala się na podstawie tego, ile dany podmiot musiałby zapłacić niezależnemu podmiotowi za pożyczkę na podobny okres, w porównywalnych warunkach.

W praktyce najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest zastosowanie mechanizmu Safe Harbour. Do wyliczenia oprocentowania przyjmuje się stopę bazową (np. Wibor 3M) oraz marżę podawaną przez Ministerstwo Finansów. 

Przykładowo dla umowy, gdzie wspólnik finansuje spółkę oprocentowanie wynosi:  Wibor 3M to 3,9%, marża 2,6 p/p/ czyli 6,5%. 

Przy stosowaniu mechanizmy Safe Harbour pożyczka może być zawarta na okres maksymalnie 5 lat, nie może zawierać ukrytych kosztów i musi mieć zmienne oprocentowanie. 

Jednak zastosowanie tego mechanizmu eliminuje ryzyko zakwestionowania oprocentowania przez urząd.  

Jeśli wartość pożyczek między Tobą a spółką w danym roku przekroczy ustawowe progi dokumentacyjne dla transakcji z podmiotami powiązanymi czyli kwotę 10 mln złotych, pojawi się dodatkowo obowiązek sporządzenia dokumentacji cen transferowych. To osobny obowiązek formalny, niezależny od samego rozliczenia podatku dochodowego.

Kiedy potrzebna jest zgoda zgromadzenia wspólników?

Jeśli wspólnik udzielający pożyczki jest jednocześnie członkiem zarządu spółki, zawarcie umowy pożyczki między nim a spółką wymaga zgody zgromadzenia wspólników na podstawie art. 15 Kodeksu spółek handlowych. Przepis obejmuje umowy pożyczki, kredytu, poręczenia i podobne, zawierane ze spółką przez członka zarządu, rady nadzorczej, prokurenta czy likwidatora, niezależnie od tego, w którą stronę płyną pieniądze.

W małych spółkach, gdzie jedyny albo główny wspólnik jest jednocześnie prezesem zarządu, ten wymóg formalny łatwo przeoczyć – umowę zawiera się sama ze sobą, bez dodatkowej uchwały. Brak wymaganej zgody nie unieważnia automatycznie umowy, ale stwarza realne ryzyko sporu co do jej skuteczności, jeśli kiedykolwiek zostanie zakwestionowana. Zanim podpiszesz pożyczkę jako wspólnik-członek zarządu, sprawdź, czy umowa Twojej spółki nie precyzuje tego wymogu inaczej i przygotuj odpowiednią uchwałę zgromadzenia wspólników.

Aspekt podatkowy udzielenia pożyczki spółce

Otrzymany przez spółkę kapitał pożyczki nie stanowi jej przychodu podatkowego, a jego zwrot wspólnikowi nie jest kosztem uzyskania przychodu – to neutralny przepływ kapitałowy. Inaczej traktowane są odsetki.

Odsetki mogą obniżać podstawę opodatkowania spółki, ale tylko wtedy, gdy zostały faktycznie zapłacone, a finansowanie ma związek z działalnością generującą przychody. Dodatkowo koszty finansowania dłużnego – nie tylko od pożyczek wspólnika, ale sumarycznie wszystkich tego typu zobowiązań spółki – podlegają ustawowym limitom, powyżej których nadwyżka kosztów finansowania nie stanowi już kosztu podatkowego. 

Warto pamiętać też o scenariuszu, o którym rzadko się myśli na starcie: jeśli spółka nie odda pożyczki i dojdzie do jej umorzenia, wartość umorzonego zobowiązania staje się przychodem podatkowym spółki.

Autorka

Anna Piątek

Anna Piątek jest Prezesem Zarządu i Główną Księgową AMP Consulting. Od lat zajmuje się księgowością spółek z o.o. i komandytowych. Posiada Certyfikat Księgowy Ministra Finansów nr 21025/2008 i jest członkinią Stowarzyszenia Księgowych w Polsce. Wierzy, że dobra księgowość to coś więcej niż rozliczenia - powinna dawać przedsiębiorcy jasne informacje i pozwalać mu spokojniej skupić się na prowadzeniu firmy. W artykułach dzieli się doświadczeniem i opisuje sprawy spółek z perspektywy codziennej pracy z klientami.